January - June 2026
กิตติพงษ์ สิมมาลี
การไกล่เกลี่ยข้อพิพาทในชั้นการสอบสวน
[Mediation of Disputes at the Inquiry Level]
กิตติพงษ์ สิมมาลี
Kittipong Simmalee
พันตำรวจเอก, ผู้กำกับการสถานีตำรวจนครบาลศาลาแดง, 2564 – 2567 (ผู้ประพันธ์บรรณกิจ)
Police Colonel, Superintendent of Sala Daeng Metropolitan Police Station, from 2021 to 2024 (Corresponding Author)
บทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอแนวทางการพัฒนาและแก้ไขปัญหาอุปสรรคในกระบวนการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทคดีอาญาในชั้นการสอบสวน ตลอดจนนำเสนอรูปแบบขั้นตอนที่เหมาะสมเพื่อขับเคลื่อนกระบวนการยุติธรรมทางเลือกให้ดำเนินไปอย่างมีประสิทธิภาพ โดยทำการศึกษาและวิเคราะห์ผ่านการทบทวนวรรณกรรม เอกสาร ตำรา ทฤษฎีที่เกี่ยวข้อง และหลักกฎหมายตามพระราชบัญญัติการไกล่เกลี่ยข้อพิพาท พ.ศ. 2562 ควบคู่กับการศึกษาเปรียบเทียบกับกฎหมายของต่างประเทศ ได้แก่ สหรัฐอเมริกาและญี่ปุ่น จากการศึกษาพบว่า การนำกระบวนการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทมาบังคับใช้ในชั้นการสอบสวนของไทยในปัจจุบันยังคงประสบปัญหาอุปสรรคหลายประการ เช่น ข้อจำกัดด้านจำนวนผู้ไกล่เกลี่ยที่ไม่เพียงพอและไม่ครอบคลุมทุกสถานีตำรวจทั่วประเทศ ปัญหาความซับซ้อนในการจัดทำเอกสารประกอบสำนวน และความไม่เข้าใจในขั้นตอนการปฏิบัติของผู้ที่เกี่ยวข้อง บทความนี้จึงได้นำเสนอข้อเสนอแนะเชิงปฏิบัติและเชิงนโยบายเพื่อพัฒนาระบบดังกล่าว อาทิ การลดขั้นตอนกระบวนการก่อนเข้าสู่การไกล่เกลี่ย การลดจำนวนเอกสารในสำนวนการสอบสวน และการเร่งรัดจัดอบรมเพิ่มจำนวนผู้ไกล่เกลี่ยประจำสถานีตำรวจ ซึ่งหากกระบวนการไกล่เกลี่ยนี้สามารถดำเนินไปได้อย่างมีประสิทธิภาพและคดียุติได้ในชั้นพนักงานสอบสวน จะช่วยลดปริมาณคดีที่จะขึ้นสู่ศาล ลดงบประมาณและค่าใช้จ่ายของรัฐและคู่กรณี และเป็นแรงผลักดันสำคัญในการสร้างความสมานฉันท์ให้เกิดขึ้นในสังคมอย่างแท้จริง
Abstract
This academic article explores the mediation of criminal disputes at the inquiry level, aiming to propose development guidelines and address operational challenges within the process. By synthesizing relevant theoretical frameworks, the Mediation Act B.E. 2562 (2019), and comparative legal perspectives from the United States and Japan, this article analyzes the structural and procedural obstacles embedded in the current system. The analysis demonstrates that the implementation of criminal mediation during the investigative stage in Thailand faces several practical challenges, including an insufficient number of qualified mediators nationwide, cumbersome documentation requirements for case files, and a lack of procedural clarity among investigating officers. To enhance the efficiency of this alternative justice mechanism, the article offers key practical and policy recommendations, such as simplifying pre-mediation steps, minimizing case file documentation, and scaling up specialized mediator training across all police stations. Ultimately, optimizing the mediation process at the inquiry level will significantly alleviate court congestion, minimize financial burdens for both the state and the parties involved, and systematically contribute to sustainable social harmony.
Keywords: Dispute Mediation, Inquiry Level, Alternative Justice, Mediation Act B.E. 2562 (2019)
เอกสารอ้างอิง
กรมคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพ กระทรวงยุติธรรม. (2566ก). คู่มือปฏิบัติงานไกล่เกลี่ยข้อพิพาทของเจ้าหน้าที่หน่วยงานภาครัฐตามพระราชบัญญัติการไกล่เกลี่ยข้อพิพาท 2562. กระทรวงยุติธรรม.
กรมคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพ กระทรวงยุติธรรม. (2566ข). ระเบียบและขั้นตอนการตั้งศูนย์ไกล่เกลี่ยข้อพิพาทภาคประชาชน. กระทรวงยุติธรรม.
กิตติพงษ์ กิตยารักษ์. (2545). กระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ ทางเลือกใหม่สําหรับกระบวนการการไกล่เกลี่ยความผิดที่มีโทษทางอาญา [การศึกษาอิสระ]. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
โชติช่วง ทัพวงศ์. (2558). การระงับข้อพิพาทด้วยวิธีอนุญาโตตุลาการและการไกล่เกลี่ย. สำนักพิมพ์นิติธรรม.
นิเวศน์ อรุณเบิกฟ้า. (2548). กระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์: กรณีศึกษากระบวนการจัดการความขัดแย้งของชุมชนบ้านเชิงเขา ตำบลปะลุกาสาเมาะ อำเภอบาเจาะ จังหวัดนราธิวาส [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต]. มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์.
สถาบันส่งเสริมงานสอบสวน. (2567). ข้อมูลการตั้งศูนย์ไกล่เกลี่ยประจำสถานีตำรวจ. สำนักงานตำรวจแห่งชาติ.
สำนักงานตำรวจแห่งชาติ. (2565). หนังสือคู่มือการปฏิบัติงานการไกล่เกลี่ยข้อพิพาททางอาญาตามพระราชบัญญัติการไกล่เกลี่ยข้อพิพาท พ.ศ. 2562. โรงพิมพ์ตำรวจ.
สุกัญญา ศรีสาคร. (2547). ทฤษฎีที่เกี่ยวข้องกับการแก้ไขปัญหา. สำนักพิมพ์แห่งมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.
โสฬส ปัญจะวิสุทธิ์. (2541). แนวคิดทฤษฎีเกี่ยวกับประสิทธิภาพ. สำนักพิมพ์วิทิตคอมพ์.
อภิพงศ์ ศานติเกษม. (2560). ระบบการไกล่เกลี่ยก่อนฟ้องคดีของประเทศญี่ปุ่น [เอกสารเสนอต่อที่ประชุม]. คณะกรรมการพิจารณาปรับปรุงประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง.
อัญชลี พูลเต็ม. (2563). แนวคิดและหลักการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทก่อนฟ้องคดีต่อศาล: การไกล่เกลี่ยข้อพิพาทตามกฎหมายของประเทศสหรัฐอเมริกา. ฝ่ายวิเคราะห์ร่างกฎหมาย สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา.
กฎหมายและระเบียบ
พระราชบัญญัติการไกล่เกลี่ยข้อพิพาท พ.ศ. 2562. (2562, 22 พฤษภาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 136 ตอนที่ 67 ก. หน้า 1-22.
ประกาศสำนักงานตำรวจแห่งชาติ. (2562). เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขการยื่นคำขอขึ้นทะเบียนผู้ไกล่เกลี่ย พ.ศ. 2562.
ระเบียบสำนักงานตำรวจแห่งชาติ. (2562ก). เรื่อง พนักงานสอบสวนผู้มีอำนาจออกคำสั่งให้ไกล่เกลี่ยข้อพิพาทคดีอาญา พ.ศ. 2562.
ระเบียบสำนักงานตำรวจแห่งชาติ. (2562ข). เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขการเลือกและแต่งตั้งผู้ไกล่เกลี่ย พ.ศ. 2562.
ระเบียบสำนักงานตำรวจแห่งชาติ. (2562ค). เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขการยื่นคำร้องขอไกล่เกลี่ยข้อพิพาททางอาญา การพิจารณาและระยะเวลาการสั่งคำร้อง และกระบวนการไกล่เกลี่ยข้อพิพาททางอาญา พ.ศ. 2562.
Kittipong Simmalee
พันตำรวจเอก, ผู้กำกับการสถานีตำรวจนครบาลศาลาแดง, 2564 – 2567 (ผู้ประพันธ์บรรณกิจ)
Police Colonel, Superintendent of Sala Daeng Metropolitan Police Station, from 2021 to 2024 (Corresponding Author)
บทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอแนวทางการพัฒนาและแก้ไขปัญหาอุปสรรคในกระบวนการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทคดีอาญาในชั้นการสอบสวน ตลอดจนนำเสนอรูปแบบขั้นตอนที่เหมาะสมเพื่อขับเคลื่อนกระบวนการยุติธรรมทางเลือกให้ดำเนินไปอย่างมีประสิทธิภาพ โดยทำการศึกษาและวิเคราะห์ผ่านการทบทวนวรรณกรรม เอกสาร ตำรา ทฤษฎีที่เกี่ยวข้อง และหลักกฎหมายตามพระราชบัญญัติการไกล่เกลี่ยข้อพิพาท พ.ศ. 2562 ควบคู่กับการศึกษาเปรียบเทียบกับกฎหมายของต่างประเทศ ได้แก่ สหรัฐอเมริกาและญี่ปุ่น จากการศึกษาพบว่า การนำกระบวนการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทมาบังคับใช้ในชั้นการสอบสวนของไทยในปัจจุบันยังคงประสบปัญหาอุปสรรคหลายประการ เช่น ข้อจำกัดด้านจำนวนผู้ไกล่เกลี่ยที่ไม่เพียงพอและไม่ครอบคลุมทุกสถานีตำรวจทั่วประเทศ ปัญหาความซับซ้อนในการจัดทำเอกสารประกอบสำนวน และความไม่เข้าใจในขั้นตอนการปฏิบัติของผู้ที่เกี่ยวข้อง บทความนี้จึงได้นำเสนอข้อเสนอแนะเชิงปฏิบัติและเชิงนโยบายเพื่อพัฒนาระบบดังกล่าว อาทิ การลดขั้นตอนกระบวนการก่อนเข้าสู่การไกล่เกลี่ย การลดจำนวนเอกสารในสำนวนการสอบสวน และการเร่งรัดจัดอบรมเพิ่มจำนวนผู้ไกล่เกลี่ยประจำสถานีตำรวจ ซึ่งหากกระบวนการไกล่เกลี่ยนี้สามารถดำเนินไปได้อย่างมีประสิทธิภาพและคดียุติได้ในชั้นพนักงานสอบสวน จะช่วยลดปริมาณคดีที่จะขึ้นสู่ศาล ลดงบประมาณและค่าใช้จ่ายของรัฐและคู่กรณี และเป็นแรงผลักดันสำคัญในการสร้างความสมานฉันท์ให้เกิดขึ้นในสังคมอย่างแท้จริง
Abstract
This academic article explores the mediation of criminal disputes at the inquiry level, aiming to propose development guidelines and address operational challenges within the process. By synthesizing relevant theoretical frameworks, the Mediation Act B.E. 2562 (2019), and comparative legal perspectives from the United States and Japan, this article analyzes the structural and procedural obstacles embedded in the current system. The analysis demonstrates that the implementation of criminal mediation during the investigative stage in Thailand faces several practical challenges, including an insufficient number of qualified mediators nationwide, cumbersome documentation requirements for case files, and a lack of procedural clarity among investigating officers. To enhance the efficiency of this alternative justice mechanism, the article offers key practical and policy recommendations, such as simplifying pre-mediation steps, minimizing case file documentation, and scaling up specialized mediator training across all police stations. Ultimately, optimizing the mediation process at the inquiry level will significantly alleviate court congestion, minimize financial burdens for both the state and the parties involved, and systematically contribute to sustainable social harmony.
Keywords: Dispute Mediation, Inquiry Level, Alternative Justice, Mediation Act B.E. 2562 (2019)
เอกสารอ้างอิง
กรมคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพ กระทรวงยุติธรรม. (2566ก). คู่มือปฏิบัติงานไกล่เกลี่ยข้อพิพาทของเจ้าหน้าที่หน่วยงานภาครัฐตามพระราชบัญญัติการไกล่เกลี่ยข้อพิพาท 2562. กระทรวงยุติธรรม.
กรมคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพ กระทรวงยุติธรรม. (2566ข). ระเบียบและขั้นตอนการตั้งศูนย์ไกล่เกลี่ยข้อพิพาทภาคประชาชน. กระทรวงยุติธรรม.
กิตติพงษ์ กิตยารักษ์. (2545). กระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ ทางเลือกใหม่สําหรับกระบวนการการไกล่เกลี่ยความผิดที่มีโทษทางอาญา [การศึกษาอิสระ]. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
โชติช่วง ทัพวงศ์. (2558). การระงับข้อพิพาทด้วยวิธีอนุญาโตตุลาการและการไกล่เกลี่ย. สำนักพิมพ์นิติธรรม.
นิเวศน์ อรุณเบิกฟ้า. (2548). กระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์: กรณีศึกษากระบวนการจัดการความขัดแย้งของชุมชนบ้านเชิงเขา ตำบลปะลุกาสาเมาะ อำเภอบาเจาะ จังหวัดนราธิวาส [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต]. มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์.
สถาบันส่งเสริมงานสอบสวน. (2567). ข้อมูลการตั้งศูนย์ไกล่เกลี่ยประจำสถานีตำรวจ. สำนักงานตำรวจแห่งชาติ.
สำนักงานตำรวจแห่งชาติ. (2565). หนังสือคู่มือการปฏิบัติงานการไกล่เกลี่ยข้อพิพาททางอาญาตามพระราชบัญญัติการไกล่เกลี่ยข้อพิพาท พ.ศ. 2562. โรงพิมพ์ตำรวจ.
สุกัญญา ศรีสาคร. (2547). ทฤษฎีที่เกี่ยวข้องกับการแก้ไขปัญหา. สำนักพิมพ์แห่งมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.
โสฬส ปัญจะวิสุทธิ์. (2541). แนวคิดทฤษฎีเกี่ยวกับประสิทธิภาพ. สำนักพิมพ์วิทิตคอมพ์.
อภิพงศ์ ศานติเกษม. (2560). ระบบการไกล่เกลี่ยก่อนฟ้องคดีของประเทศญี่ปุ่น [เอกสารเสนอต่อที่ประชุม]. คณะกรรมการพิจารณาปรับปรุงประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง.
อัญชลี พูลเต็ม. (2563). แนวคิดและหลักการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทก่อนฟ้องคดีต่อศาล: การไกล่เกลี่ยข้อพิพาทตามกฎหมายของประเทศสหรัฐอเมริกา. ฝ่ายวิเคราะห์ร่างกฎหมาย สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา.
กฎหมายและระเบียบ
พระราชบัญญัติการไกล่เกลี่ยข้อพิพาท พ.ศ. 2562. (2562, 22 พฤษภาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 136 ตอนที่ 67 ก. หน้า 1-22.
ประกาศสำนักงานตำรวจแห่งชาติ. (2562). เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขการยื่นคำขอขึ้นทะเบียนผู้ไกล่เกลี่ย พ.ศ. 2562.
ระเบียบสำนักงานตำรวจแห่งชาติ. (2562ก). เรื่อง พนักงานสอบสวนผู้มีอำนาจออกคำสั่งให้ไกล่เกลี่ยข้อพิพาทคดีอาญา พ.ศ. 2562.
ระเบียบสำนักงานตำรวจแห่งชาติ. (2562ข). เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขการเลือกและแต่งตั้งผู้ไกล่เกลี่ย พ.ศ. 2562.
ระเบียบสำนักงานตำรวจแห่งชาติ. (2562ค). เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขการยื่นคำร้องขอไกล่เกลี่ยข้อพิพาททางอาญา การพิจารณาและระยะเวลาการสั่งคำร้อง และกระบวนการไกล่เกลี่ยข้อพิพาททางอาญา พ.ศ. 2562.